Nieuwe regels AWBZ-pakketmaatregelen

Met prinsjesdag zijn de pakketmaatregelen voor de AWBZ bekend gemaakt. De maatregelen gelden alleen de functie begeleiding. Staatssecretaris Bussemaker had al aangekondigd hierop 800 miljoen te zullen bezuinigen, ze heeft nu uitgewerkt hoe dat gaat gebeuren.

De maatregelen betreffen zowel de toegang tot de functie begeleiding (wanneer komt iemand voor deze AWBZ-hulp in aanmerking) als de omvang van de begeleiding (hoeveel uur begeleiding kun je krijgen). De bezuiniging is niet specifiek gericht op mensen met een PGB, maar ze worden er wel door getroffen. De maatregelen gaan in per 1 januari 2009; er is een overgangsregeling voor mensen met een lopende indicatie.

Toegang tot functie begeleiding

Vanaf 2009 is er in de AWBZ geen onderscheid meer tussen ondersteunende en activerende begeleiding; er is alleen nog de nieuwe functie begeleiding. De begeleiding heeft als doel hulp te bieden bij zelfredzaamheid; hulp bij participatie is niet langer een doel, want dat valt onder de WMO.

De indicatiesteller scoort iemands beperkingen op negen onderdelen:

1. Sociale redzaamheid (mogelijkheid om sociale contacten aan te gaan, eigen leven vorm te geven en te regisseren, inclusief financiën regelen)
2. Bewegen en verplaatsen (zelfstandig voortbewegen binnen- en buitenshuis)
3. Probleemgedrag (destructief, grensoverschrijdend, agressief, dwangmatig gedrag)
4. Psychisch functioneren (stoornissen in denken, concentratie en waarneming)
5. Geheugen en oriëntatiestoornissen (problemen met oriëntatie in tijd, plaats en persoon)
6. Persoonlijke verzorging (eten en drinken, wassen, kleden en toiletteren)
7. Huishoudelijk leven (dagelijkse zorg voor het huishouden: maaltijden, kleding verzorgen, lichte schoonmaak)
8. Maatschappelijke participatie (zelfstandig contacten opbouwen en onderhouden, activiteiten buitenshuis ondernemen)
9. Psychisch welbevinden (depressie, angst, eenzaamheid, geen levensvervulling)

Per onderdeel kan sprake zijn van geen beperking, een lichte, een matige of een zware beperking. Alleen matige of zware beperkingen op een van de vijf eerste onderdelen geven straks toegang tot begeleiding vanuit de AWBZ. Dit betekent dat iemand met alleen lichte beperkingen geen begeleiding meer krijgt. Iemand met beperkingen op een van de laatste vier onderdelen krijgt ook geen begeleiding meer, tenzij er sprake is van een combinatie met ( matige of zware) beperkingen op een van de eerste vijf onderdelen.

De staatssecretaris verwacht dat circa 27% van de mensen die nu AWBZ-begeleiding ontvangt, die begeleiding zal kwijt raken. Voor jongeren zou dat percentage rond de 50% liggen (Dit laatste percentage staat niet in de brief van de staatssecretaris, maar is door VWS-ambtenaren genoemd.)

Overigens: toen de bezuinigingen voor de zomer werden aangekondigd, was de vrees dat de maatregelen nog rigoreuzer zouden uitpakken en dat alleen bij zware/ernstige beperkingen nog sprake zou zijn van AWBZ-begeleiding.

Hoe de maatregelen precies gaan uitpakken is nog moeilijk te zeggen. Waar liggen de grenzen tussen licht, matig en zwaar? En als iemand depressief thuis zit en het huis niet meer uitkomt, is dat alleen een beperking in psychisch welbevinden (geen begeleiding uit de AWBZ) of ook een beperking in sociale redzaamheid (wel begeleiding uit de AWBZ)?

Omvang in uren

Er wordt ook bezuinigd op de omvang van de begeleiding. Naar schatting de helft van de mensen die hun aanspraak op begeleiding vanuit de AWBZ houden, krijgt te maken met een terugval in het aantal uren. Het maximum aantal uren begeleiding per week gaat omlaag:

-          maximaal 10 uur per week voor ondersteuning bij aanbrengen structuur, voeren van regie of vaardigheden/handelingen ten behoeve van zelfredzaamheid;

-          maximaal 3 uur per week voor het oefenen met aanbrengen structuur of met vaardigheden (dit is onderdeel van de huidige functie begeleiding); hiervoor geldt bovendien een maximale looptijd van één jaar;

-          maximaal vier uur per week voor het overnemen van toezicht (respijtzorg)

-          bij combinaties van vormen van begeleiding geldt een maximum van 12,9 uur per week (zonder oefenen) of 15,9 uur (met oefenen);

-          Er is een hardheidsclausule. Bij heel zware (gedrags)problematiek is er een maximum van 19,9 uur per week. Voor mensen die palliatieve/terminale zorg nodig hebben, blijft het bestaande maximum van 56 uur van kracht.

Voor begeleiding in dagdelen verandert er niets; dit blijft staan op maximaal 9 dagdelen.

Overgangsregeling

De pakketmaatregel gaat in per 1 januari 2009 en geldt vanaf die datum voor alle nieuwe gevallen en voor alle herindicaties. Lopende indicaties blijven geldig tot uiterlijk 1 januari 2010.  

Eigen verantwoordelijkheid en overloop naar andere domeinen

Wie door de nieuwe regels zijn AWBZ-begeleiding verliest, zal in veel gevallen zelf of met hulp van zijn naaste omgeving de problemen moeten opvangen. Dat geldt in ieder geval voor mensen met lichte beperkingen. De staatssecretaris is daar heel helder in.

Niet helder is zij over de vraag welke hulp andere domeinen en instanties kunnen overnemen. Een deel van de mensen die begeleiding uit de AWBZ verliest, kan straks een beroep op hulp doen bij de gemeente of jeugdzorg; een kleiner deel kan misschien terecht bij arbeidsvoorzieningen of onderwijs. Maar de staatssecretaris is nog heel vaag op dit punt.

Voor de ‘overloop’ naar andere domeinen heeft het kabinet 50 miljoen euro in 2009 en 150 miljoen euro vanaf 2010 gereserveerd. Volgend voorjaar zal pas besloten worden hoe dit geld verdeeld wordt. 

Bijzondere groepen: dak- en thuislozen, jeugd

De begeleiding en persoonlijke verzorging voor mensen met een psychosociale problematiek valt vanaf 2009 geheel buiten de AWBZ en wordt overgeheveld naar de gemeenten. Het gaat hier om dak- en thuislozen, cliënten in de vrouwenopvang en ouderen met psychosociale problemen. Deze maatregel was al eerder bekend gemaakt. Het betreft in principe geen bezuiniging, want volgens de staatssecretaris wordt het bijbehorende bedrag uit de AWBZ overgemaakt naar gemeenten. Dit neemt niet weg dat de maatregel tot onrust leidt. Gemeenten hebben grote vrijheid om zelf te bepalen hoe zij deze taak gaan invullen; de ene gemeente zal dit beter oppakken dan de andere.

(Bron: Rijp en Groen 103 (Voice Nederland), september 2008

(terug naar Nieuws rondom WMO)